Quan hệ pháp luật hình sự: Anh-tôi và chúng ta?

Khi nghiên cứu một ngành luật, chúng ta phải tiếp cận:

  1. Đối tượng điều chỉnh của ngành luật
  2. Phương pháp điều chỉnh của ngành luật

Luật hình sự quy định về tội phạm, trách nhiệm hình sự, và hình phạt, cũng như các quy định liên quan đến tội phạm (quy mô của tội phạm là đồng phạm; các giai đoạn thực hiện tội phạm) và trách nhiệm hình sự (loại trừ TNHS, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn TNHS, các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng TNHS), và hình phạt (hệ thống hình phạt, quyết định hình phạt, miễn hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, án treo, tha tù trước thời hạn có điều kiện, án tích…)

Vậy, tất cả các quy định trên ảnh hưởng tới 2 bên nào? ràng buộc 2 bên nào?

Đó là nhà nước và người phạm tội. Là quan hệ giữa 2 bên này, là mỗi bên có quyền và nghĩa vụ gì với bên còn lại. Là nếu người phạm tội thực hiện 1 trong những hành vi bị quy định là tội phạm, thì sẽ bị nhà nước áp dụng một trong các biện pháp cưỡng chế hình sự để truy cứu trách nhiệm hình sự, biện pháp đó có thể là loại trừ TNHS, miễn TNHS, miễn hình phạt, miễn chấp hành hình phạt, hoặc phải chấp hành 1 hình phạt chính và 0 hình phạt bổ sung, hoặc phải chấp hành 1 hình phạt chính và 1 hình phạt bổ sung, hoặc phải chấp hành biện pháp tư pháp.

Và phương pháp điều chỉnh của luật hình sự là gì? Nghĩa là 2 bên duy trì mối quan hệ này như thế nào? Liệu 2 bên có được thương lượng, thoả luận sao cho hợp ý đôi bên? Không, mà phương pháp là mệnh lệnh – phục tùng (một bên đưa ra mệnh lệnh, áp dụng biện pháp hình sự, một bên phải phục tùng.

Thông qua đó, mối quan hệ này để đạt được điều gì? Là để điều chỉnh hành vi của đôi bên. Quan trọng nhất, đó là “gián tiếp” điều chỉnh hành vi của con người thông qua việc cấm đoán, đe doạ áp dụng biện pháp cưỡng chế hình sự.